Echtgenoot met narcistische persoonlijkheidsstoornis

Hoe om te gaan met narcistische baas?In dit artikel een ervaringsverhaal van iemand die een echtgenoot heeft met een narcistische persoonlijkheidsstoornis.

Naomi (46) is 23 jaar getrouwd en moeder van vijf tieners. Haar man heeft een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Het advies van haar huisarts? „Daar is niet bij te leven, regel de scheiding.” Haar eigen opvatting? „Ik ben overtuigd dat samenleven wel kan! Door welke weg het ook moet, de Heere aanschouwt alle moeite en verdriet”, zegt ze in GezinsGids.

Aan het woord
De man van Naomi (46) heeft een narcistische stoornis (NPS). Ze vertelt hoe ze dit ontdekte en hoe ze dit beleeft. Wilma Trouwborst-Bos is psychosociaal therapeut en begeleidt Naomi.

„In onze verkeringstijd zag ik geen afwijkend gedrag aan hem. Mijn man is een charmante verschijning. Als je jong bent, leef je met je hoofd in de wolken,” vertelt Naomi. Ze is moeder van vijf tieners en inmiddels 23 jaar getrouwd met haar man. „Ik zag alleen maar geluk en was blij dat we in ons huwelijk kinderen mochten ontvangen.”

Na verloop van tijd ontdekt Naomi dat er iets met haar man aan de hand is. Hij kan weinig verdragen, loopt weg bij gedrag dat hem niet aanstaat en gaat vooral zijn eigen gang. Hij heeft weinig inlevingsvermogen en probeert door manipulatie zijn doel te bereiken. Hij kan dan lief, maar ook vernederend doen. „Als hem iets niet zint, kan hij me dagen negeren. Een andere keer is hij agressief.”

Extreme woede
Een zoektocht van jaren begint. „Eerste drukte ik het weg, tot er zich regelmatig wat ging voordoen in ons gezin. De manipulatie werd heftiger en ging gepaard met woede. Het ging de kinderen opvallen.

Toen heb ik tegen hem gezegd: ‘Ga eens langs de huisarts, misschien kan hij iets voor je betekenen’. De huisarts kreeg hem zover om met een psycholoog te praten. Dat had hij al snel bekeken. Hij voelde zich aangevallen.”

“Als hem iets niet zint, kan hij me dagen negeren. Een andere keer is hij agressief.”

Schellen van de ogen
Naomi’s man wil geen hulp meer. De situatie thuis wordt steeds moeilijker, tot er een keerpunt komt. Naomi krijgt een artikel over narcisme onder ogen. „Ik ontwaakte uit een droom. Er was veel herkenning. Het was alsof de schellen van mijn ogen afvielen. Waarom had ik daar nooit aan gedacht?”

Weinig mensen in Naomi’s omgeving zijn op de hoogte van de situatie in hun huwelijk. „Dat mijn man ‘iets’ mankeert, weten veel mensen wel. Hij manipuleert en draait om de waarheid heen. Maar ze denken niet snel aan narcisme. Ik heb enkele mensen verteld van mijn ontdekking. Eindelijk had ik woorden gevonden om te benoemen waar ik al die jaren mee worstelde.

Geen echtscheiding
Naomi schakelt de huisarts in nadat ze er veel over gelezen heeft. „Mijn huisarts is van alle moeilijkheden op de hoogte, omdat ik al meerdere keren bij hem ben geweest in verband met lichamelijke klachten. Omdat mijn man zelf geen hulp wil zoeken, is het voor mij belangrijk dat een huisarts erkent dat er sprake is van een narcistische persoonlijkheidsstoornis. De dokter zei: ‘Wil je met iemand die dat heeft verder? Dat is toch eigenlijk niet mogelijk. Daar is toch niet bij te leven?’

Toch ben ik ervan overtuigd dat dit met Gods hulp wel kan, hoe onmogelijk het ook lijkt. Het is bovendien geen Bijbelse grond om te scheiden. Ik heb op onze trouwdag voor Gods aangezicht beloofd mijn man nimmermeer te verlaten. Dat blijft staan. De Heere is er Getuige van geweest. Lees het prachtige huwelijksformulier eens, Hij wil Zijn hulp en bijstand altijd bewijzen, ‘ook wanneer men zulks allerminst verwacht’.

Juist ook omdat ditzelfde formulier begint met de aangrijpende woorden ‘overmits de gehuwden gewoonlijk velerhande tegenspoed en kruis vanwege de zonde overkomt’, weet ik dat de Heere in alles voorziet.”

Klik
Naomi neemt naar aanleiding van het artikel contact op met psychosociaal therapeut Wilma Trouwborst. Naomi: „Ik had hulp nodig. Niet alleen voor mezelf, maar ook voor onze kinderen. Ik voelde me direct door haar begrepen. Daarin ervaar ik de zorg van de Heere.”

“Een narcist heeft een beperkt inlevingsvermogen. Als omstanders ervaar je geen wederkerigheid in het contact.”

Dat Naomi pas zo laat heeft ontdekt dat haar man een narcistische persoonlijkheidsstoornis heeft, is niet vreemd, zegt Wilma Trouwborst. „Iemand met narcisme toont vaak twee of meer gezichten. Hij kan heel charmant en innemend zijn. Pas in een later stadium ontdek je dat hij zichzelf wel erg vaak centraal stelt en dat hij zijn eigen manieren heeft om zijn doel te bereiken. Er is een beperkt inlevingsvermogen. Als omstanders ervaar je geen wederkerigheid in het contact.”

Niet zwijgen
De ontdekking dat haar man een narcistische persoonlijkheidsstoornis heeft, is voor Naomi heftig. „Ik ervaar al zo lang dat mijn man niet naast mij staat. Het dringt nu meer tot mij door dat ik geen onbaatzuchtige liefde van hem kan verwachten. Ik heb ook met hem te doen, want hij is psychisch ziek.”

Naomi weet dat ze weerstand van hem zal krijgen als ze hulp zal zoeken. Toch vertelt ze het wel. „Ik had niets te verliezen, de situatie was heel zorgelijk. Ik wilde dit niet stiekem doen of erover liegen, dat staat een zegen in de weg. Er was steeds een gebed in mij: ‘Heere, wat is het juiste moment om het open te leggen?’ En wat is het meegevallen om het tegen hem te zeggen. Ik voelde me heel gespannen, maar de woorden kwamen als vanzelf. Het maakte wel wat los bij mijn man. Hij ziet mij als de oorzaak en schuldige en zegt dat ik veranderd ben. Uiteindelijk zei hij: ‘Je gaat je gang maar, als je mij maar met rust laat’.”

Therapie
Narcisme is vooral een relationeel probleem, vertelt Wilma. „Ik probeer duidelijk te maken dat de ruimte van partners in de loop van de tijd is ingeperkt. Die ruimte moeten ze weer leren innemen en vervolgens hun grenzen leren bewaken. Tegelijk moet er voortdurend gezocht worden naar verbinding met de ander.

Het is van belang om daarbij constant alert te zijn op het draaien en manipuleren van iemand met een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Luister of je daadwerkelijk antwoord op je vraag krijgt. Neem geen genoegen met vage beloften en compromissen. Geef duidelijk je wensen aan en vertaal je wens in concreet gedrag. Geef de ander erkenning waar mogelijk is. Wees je er wel van bewust dat de ander complimenten veelal wantrouwt. Dat heeft met de problematiek te maken.”

Naomi ging met die tips aan de slag. „Ik ben mezelf kwijt, voel me leeg gezogen, maar ik ben ook moeder. Ik wil een voorbeeld voor mijn kinderen zijn. Door Wilma’s steun krijg ik weer zelfvertrouwen, zodat ik zijn woede, vernedering en manipulatie kan weerstaan en mijn kinderen kan laten zien hoe je in sommige situaties moet handelen.”

“In een huwelijk met iemand met narcisme wordt er veel zelfverloochening gevraagd. Zonder Gods hulp is dat onmogelijk.”

Aandacht voor kinderen
Als het even kan, probeert Wilma ook de persoon met narcisme te betrekken in de therapie. „Beide personen moeten werken aan herstel, dat is cruciaal. Helaas is dit lang niet altijd mogelijk.”

Ook aandacht voor kinderen van een narcistische ouder vindt ze belangrijk. Als er niets aan gedaan wordt, dragen ze de schade die ontstaat door het gedrag van de ouder, levenslang mee. Ook op geloofsgebied komen zulke kinderen soms in de knel. Wilma: „Het vijfde gebod komt in het gedrang. We gaan dan samen onderzoeken wat de Heere zou bedoelen met bijvoorbeeld de tekst uit Éfeze 6:4: ‘En gij vaders, verwekt uw kinderen niet tot toorn’.”

Ze schenkt veel aandacht aan wat de Bijbel zegt over de omgang met elkaar en het werken aan herstel. „Het is zo belangrijk om steun te vinden bij God en het Woord. In de wereld is vooral aandacht voor steun vanuit jezelf en zelfontplooiing. In een huwelijk met iemand met narcisme wordt er veel zelfverloochening gevraagd. Zonder Gods hulp is dat onmogelijk. Hij wil daarbij middelen gebruiken, zoals belangrijke vriendschappen, pastoraat en professionele hulp.”

Naomi beaamt dat ze het in eigen kracht niet kan. „Ik hoop en bid dat de Heere mij krachten geeft om staande te blijven, maar ook dat Hij naar mijn man toe ook wijsheid, geduld en liefde wil geven, hoe moeilijk het soms ook is.

Ik heb ook steun en liefde nodig van mijn man, maar die kan hij mij niet geven. Daardoor voel ik me soms een weduwvrouw. Toch mag ik door genade ondervinden dat Zijn rechterhand mij ondersteunt.

Ik kom nog het meest mezelf tegen: ik leer mezelf nog meer kennen. Maar de Heere laat ook zien wie Hij is en wil zijn. Ik kom nergens meer bovenuit, omdat ik weet wat er in mijn eigen hart leeft. En toch mag ik wel eens zingen: ‘In de grootste smarten blijven onze harten in den Heer’ gerust; ’k Zal Hem nooit vergeten; Hem mijn helper heten, Al mijn hoop en lust’.”

Wilma en Naomi zijn eensgezind in hun advies aan mensen die in een soortgelijke situatie zitten. „Zoek hulp, je hebt niets te verliezen. Voor alle betrokkenen betekent de weg naar herstel winst. Doe het in biddend opzicht. Met de Heere kom je nooit beschaamd uit.”

* In verband met privacy is de naam van Naomi gefingeerd

Wat is een narcistische persoonlijkheidsstoornis?
Om je heen hoor je vaak de term narcisme. In de psychologie wordt echter gesproken van een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Het gaat namelijk om een verstoring in de persoonlijkheid. Er is sprake van een zeer sterk patroon van zich grandioos voelen – dat zich uit in fantasie of in daadwerkelijk gedrag – en men heeft behoefte aan bewondering. Tegelijk is er een gebrek aan inlevingsvermogen.

“Hij gebruikte Bijbelteksten en Bijbelse voorbeelden om ons klein te houden.”

Grenzeloos succes
Iemand met deze stoornis meent dat grenzeloos succes, grenzeloze macht, genialiteit, schoonheid en de ideale liefde binnen handbereik liggen. Hij of zij overschat zijn kunnen en onderschat zijn gebreken in sterke mate. Bovendien maakt hij misbruik van anderen om er zelf voordeel uit te halen.

De narcistische persoonlijkheidsstoornis openbaart zich in de vroege volwassenheid. Het komt het vaakst voor bij mannen (50 tot 75 procent). Naar schatting heeft tot 6,2 procent van de bevolking een narcistische persoonlijkheidsstoornis, zo blijkt uit verschillende steekproeven.

Effect op kinderen
Narcisme stopt niet bij de kerkdeur, waarschuwt Wilma Trouwborst. Daardoor raken slachtoffers ook op geloofsgebied flink beschadigd. Het verhaal van Judith illustreert dat.

Judith (29): „Mijn vader kon mijn moeder thuis intens vernederen wanneer het eten niet smaakte. Buitenshuis sprak hij vol trots over de kookkunsten van mijn moeder. Ik durfde hier met niemand over te praten.

Hij gebruikte Bijbelteksten en Bijbelse voorbeelden om ons klein te houden. Vooral het vijfde en negende gebod gebruikte hij: ‘Eer uw vader en uw moeder’ en ‘gij zult geen vals getuigenis spreken’.

Ik werd volkomen geïsoleerd, ik durfde ook geen professionele hulp te zoeken. Het ‘geweten’ spreekt zodra je gaat praten met anderen.”

Dit verhaal is eerder verschenen op CIP.nl
Op de Facebookpagina van het CIP staan reacties op dit artikel. Klik hier.
En op www.refoweb.nl staat een reactie van ds. K. van den Geest op een vraag van een lezer die getrouwd is met iemand met NPS.